Elisabeth Rodrigues Cassutto: Anne Frank met een goede afloop
Het Nederlandse paspoort van Elisabeth R. Cassutto, ca. 1948Elisabeth, die door familie en vrienden Elly genoemd werd, was elf jaar oud toen zij in 1942 met haar ouders en oudere broer Henry moest onderduiken. Elly bezocht de Joodse School in Amsterdam, en ervoer de druk van de nazi's op de joden in alle lagen van de bevolking sinds de bezetting van Nederland in 1940.
Er was nog een ander meisje dat naar dezelfde school ging als Elly. Haar naam was Anne Frank. De wereld zou later haar naam en verhaal leren kennen door haar dagboek, dat teruggevonden en uitgegeven werd. Anne Frank overleed aan tyfus in Bergen-Belsen (maart 1945). Het verhaal van Elly lijkt hier veel op, maar heeft wel een goede afloop.
Foto: Broer Henry en zus Elisabeth na de Tweede Wereldoorlog
Elly en haar broer Henry omstreeks de Tweede Wereldoorlog. Klik op de foto voor een vergroting.

 


 Dit schoolrapport van Elly, uit het jaar voordat ze onderdook, laat zien dat ze een veelbelovend meisje was. Cijfers werden gegeven van 1 tot 5.

Schoolrapport van Elisabeth Rodrigues: Voorkant

Achterkant van het schoolrapport van Elisabeth Rodrigues

Voorkant van het rapport van de Portugees-Joodse School 1941-1942

Achterkant van het rapport van de Portugees-Joodse School 

Opengeslagen rapport van Elisabeth Rodrigues 1941-42

Opengeslagen rapport van Elisabeth Rodrigues 1941-42
Klik op de afbeelding voor een vergroting.

De deur die leidt naar het Achterhuis van Anne Frank
De deur die leidt naar het Achterhuis waar Anne Frank zich verborgen hield. Anne Frank Stichting

In 1943 werden er dagelijks, willekeurig joden in Amsterdam opgepakt. De eerste razzia's werden gehouden en er begonnen deportaties plaats te vinden. Abraham Rodrigues, de vader van Elly, besloot met zijn gezin onder te duiken om te voorkomen dat ze gevangen genomen zouden worden door de bezetters. Hun eerste onderduikadres was een zolder die zij moesten delen met een ander joods gezin. Het gezin Rodrigues deelde deze zolder, bestaande uit twee kamers, gedurende elf maanden. Tijdens hun verblijf op dit onderduikadres konden de kinderen tussen acht uur 's morgens en vijf uur 's avonds niet bewegen. De kans dat zij zouden worden gehoord door passanten of door de mensen die overdag in het gebouw werkzaam waren was te groot. Joden werden verraden aan de Gestapo in ruil voor zeldzame goederen, zoals brood, sigaretten of geld. Gedurende deze tijden van stilte kreeg Elly les van haar moeder of speelden ze spelletjes als afleiding. De ouders probeerden een zo normaal mogelijke sfeer te scheppen voor hun kinderen als onder de omstandigheden haalbaar zou zijn.

Na 5 uur 's middags hadden ze meer bewegingsvrijheid binnen de beperkingen van de zolderkamer. De ondergrondse voorzag hen geregeld van informatie over de vorderingen van de geallieerden en over wat er zoal plaatsvond in de maatschappij onder de Duitse bezetting. Zo hoorden zij van buren die gearresteerd waren en later ook over de massavernietiging die plaats vonden in de concentratiekampen.

 Elly's vader vernam dat hun schuilplaats op het punt stond om ontdekt te worden. Het hele gezin ondernam een gevaarlijke nachtelijke tocht naar een nieuw onderduikadres, dat het eerste van vele nieuwe zou worden in de komende maanden. Ze reisden in een lijkwagen, omdat de nazi's daar meestal niet in keken. Ook werd een ambulance gebruikt.

 In de winter van 1943 besloot Abraham Rodrigues dat er een einde moest komen aan het voortdurend vluchten. Met hulp van een zakenrelatie en de ondergrondse kon hij zijn dochter Elly achterlaten bij een onderwijzeres
Elly en haar stiefmoeder, omstreeks 1958
Elly en haar stiefmoeder Grietje Bogaarts, omstreeks 1958.
die in een klein dorp in de buurt van Leiden woonde. Henry werd in een naburig dorp ondergebracht. Nu de kinderen veilig waren hoopten Elly's vader en moeder een veilige plaats te vinden in het centrum van een grote stad. Elly's nieuwe moeder zou later tante Grace (genade) worden genoemd door de kinderen van Elly. Elly moest in die tijd de identiteit van een geadopteerd kind aannemen. Dat gebeurde tijdens de oorlog wel vaker, omdat kinderen uit veiligheidsoverwegingen naar het platte land werden gestuurd. Grietje vatte het plan op om de adoptie helemaal door te voeren, zodat Elly niet langer zou hoeven onder te duiken; de oude Elly zou dan niet langer mogen bestaan. Grietje hielp Elly haar nieuwe rol aan te nemen. Ze kreeg een nieuwe naam, een nieuwe godsdienst en een nieuw verleden.

 Abraham ondernam verschillende reizen om Grietje te voorzien van alle benodigde valse papieren en Ellie te steunen. In het voorjaar van 1944 werden Elly's ouders verraden en gearresteerd. Elly was kwetsbaar en ze had geen bron van ondersteuning meer. Grietje besloot Elly een tijd te verbergen in het noorden van Nederland. Ze brachtten samen ruim zes weken door op een zolderkamer van een onderduikadres, waar ze hun voedsel, ruimte en geloof deelden. Na verloop van tijd vernam Grietje dat terugkeren naar haar eigen dorp verdenkingen zou wegnemen en de veiligste stap zou zijn. In de herfst van 1944 keerden zij terug. Na de bevrijding bekenden de dorpsbewoners dat zij Elly ervan verdachten dat zij joods was, maar dat ze weigerden een Nederlander en menselijk wezen te verrraden.

De naam Grietje Bogaarts (Elly's adoptiemoeder) op de Muur van de USHMMElly en haar broer konden na de oorlog weer boven water komen, maar ze zouden hun ouders nooit meer zien. In 1960 informeerde het Internationale Rode Kruis dat haar ouders vergast waren in Auschwitz. Direct na de oorlog werd Grietje de wettelijke voogd van Elly. Elly en Grietje bleven na de oorlog contact houden tot Grietje in 1964 overleed. In 1983 droeg Elly de naam Grietje Boogaart voor aan de United States Holocaust Memorial Museum Committee, als een van de rechtvaardige heidenen die de Europese joden bescherming boden tijdens de Tweede Wereldoorlog. (Mijn eerste dochter werd vernoemd naar deze vrouw die liet zien wat de beste goddelijke karaktertrekken zijn van de menselijke natuur. Wanneer ik naar mijn dochter Grace kijk, zie ik in haar het levenswonder dat aan mijn moeder werd gegeven door haar naamgenoot Grietje Bogaarts).

 Dit verhaal eindigt hier niet. Ontdek hoe Elisabeth na de oorlog Ernest ontmoette, door de epiloog te lezen. Lees nu eerst het verhaal van Ernest H. Cassutto.


Naar het verhaal van Ernest Cassutto

Naar het verhaal van Elisabeth Rodrigues Cassutto